Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd verzet tegen de Duitse bezetter meedogenloos afgestraft. Een brief uit onze collectie getuigt van een moedige daad. Dominee Willem Eike den Hertog was lid van het bestuur van de School met den Bijbel aan de Havenstraat in Noordwijkerhout. In een reactie op het verzoek van de bezetter weigerde hij “om principiële redenen” mee te werken. Het verzoek betrof het verwijderen van alle Joodse kinderen van de scholen, en het aanleveren van een overzicht van hun aantallen.

Het gemeentebestuur van Noordwijkerhout ontving de brief op 26 augustus 1941 van de secretaris-generaal van het Departement van Opvoeding, Wetenschap en Cultuurbescherming. Vóór 1 september moest aan het verzoek worden voldaan. De brief van de Secretaris-generaal van het Departement van Opvoeding, Wetenschap en Cultuurbescherming d.d. 25 augustus 1941, Uit het Archief Gemeente Noordwijkerhout 1937 – 1995, inv. nr. 1368, kunt lezen op afbeelding 1.

De verklaring van het bestuur van de School met den Bijbel om niet mee te werken aan de verwijdering van Joodse schoolkinderen d.d. 4 september 1941, uit het Archief Gemeente Noordwijkerhout 1937 – 1995, inv. nr. 1368, kunt lezen op afbeelding 2.

Wie was deze heldhaftige dominee uit Noordwijkerhout?
Willem Eike den Hertog werd op 13 november 1913 geboren in Schoonhoven, als zoon van kaashandelaar Arie Willem den Hertog en Maria Catharina Rusz. Hij studeerde theologie in Utrecht en begon zijn loopbaan als hulppredikant in Eindhoven, waar hij zich actief inzette voor het jeugdwerk. Daar leerde hij ook zijn latere vrouw, Cornelia Bartha Neele, kennen. Ze trouwden op 10 januari 1940.

Een man van geloof en verzet
Kort na zijn huwelijk werd Willem beroepen in de hervormde gemeente van Noordwijkerhout. Op 14 januari 1940 werd hij daar bevestigd in zijn ambt door dominee Wesseldijk uit Eindhoven. Enkele maanden later viel Nazi-Duitsland Nederland binnen. Willem den Hertog keerde zich fel tegen het nationaalsocialisme en schroomde niet om zich er openlijk tegen uit te spreken. Zijn weigering om mee te werken aan de uitsluiting van Joodse kinderen van het onderwijs spreekt boekdelen.

Een brief met grote gevolgen
De Duitsers stoorden zich mateloos aan de houding van deze moedige predikant en beschouwden hem als staatsgevaarlijk. De situatie escaleerde na een zogenaamde Paasbrief die Willem aan zijn gemeente stuurde, waarin hij zich scherp uitliet over de bezetter. Op 7 mei 1942 kreeg de gemeentepolitie van Noordwijkerhout een telefoontje: dominee den Hertog moest zich de volgende dag melden bij de Sicherheitsdienst aan het Binnenhof in Den Haag. Als hij dat niet deed, zou hij worden opgehaald. Willem gaf gehoor aan het bevel en meldde zich op tijd. Hij keerde alleen niet meer terug naar Noordwijkerhout.

De brief van de burgemeester van Noordwijkerhout aan de commissaris van de provincie Zuid-Holland over de arrestatie en internering van ds. W.E. den Hertog d.d. 13 juni 1942, uit het Archief Gemeente Noordwijkerhout 1937 – 1995, inv. nr. 1369, kunt lezen op afbeelding 3.

Dachau
Na zijn arrestatie werd Willem overgebracht naar het Oranjehotel in Scheveningen. Op 24 mei 1942 kwam hij terecht in het doorgangskamp Amersfoort. Daarna werd hij op 7 augustus gedeporteerd naar concentratiekamp Dachau in Duitsland. Pas op 29 april 1945 werd het kamp bevrijd door het Amerikaanse leger. Wonder boven wonder overleefde Willem de verschrikkingen van het kamp en op 1 juni keerde hij weer terug naar Noordwijkerhout.

Een leven lang predikant
Op 12 april 1946 nam Willem afscheid van Noordwijkerhout. Hij werd in mei predikant in Loosduinen, later in 1954 in Den Haag en uiteindelijk in 1968 in Oud-Beijerland. Op 1 mei 1978 ging hij met emeritaat. Ondanks zijn verhuizingen bleef hij altijd een warme band houden met Noordwijkerhout. In januari 2000 vierde hij er zelfs zijn 60-jarig ambtsjubileum. Na een kort ziekbed overleed hij op 30 december 2008 in Loosduinen, op 95-jarige leeftijd.

Een blijvende herinnering
Willem den Hertog mag met recht een oorlogsheld genoemd worden. Met gevaar voor eigen leven verzette hij zich tegen het onrecht van de Duitse bezetting. Dat moest hij bekopen met een lange en zware gevangenschap in Scheveningen, Amersfoort en Dachau. Het zou een mooi gebaar zijn als er in Noordwijkerhout een straat naar hem werd vernoemd. Zo blijft zijn moedige optreden in herinnering voortleven.

Bron: https://www.erfgoedleiden.nl/